Jesień ma kilka niewątpliwych zalet. Można wreszcie chodzić w bluzie bez gotowania się we własnym sosie. Kawa smakuje jakoś sensowniej, kiedy za oknem leje. A wieczorem da się usiąść z książką i nie słuchać wewnętrznego trenera życia, który przypomina, że przecież jest piękna pogoda i trzeba z niej korzystać. Nie trzeba. Pogoda jest do dupy. Można czytać.

Jeśli szukasz książek z jesiennym klimatem, mam pięć propozycji idealnych na czas, kiedy liście szeleszczą pod butami, a po zmroku znajoma droga przez park zaczyna wyglądać podejrzanie. Będą małe miasteczka, tajemnice, nawiedzony dom i Halloween, podczas którego zdecydowanie lepiej zostać u siebie.

Wszystkie wybrane tytuły ukazały się po polsku. Obok klasycznych horrorów znalazł się tu również kryminał, bo do porządnego niepokoju wystarczy czasem człowiek z kiepskimi intencjami. Nie każda z tych historii rozgrywa się podczas Halloween. Część wybrałem za atmosferę, która wyjątkowo dobrze pasuje do jesieni. Do tej mgły za oknem.

Bez zdradzania zakończeń. Bo człowiek, który poleca książkę i przy okazji sprzedaje jej finał, powinien do końca życia czytać wyłącznie instrukcje montażu szafek. Kropka.

1. Ray Bradbury „Jakiś potwór tu nadchodzi”

Październik i wesołe miasteczko, któremu lepiej odmówić

Zaczynam od książki, którą wybrałbym dla kogoś szukającego samej esencji października. Bradbury zabiera nas do Green Town, gdzie dwóch chłopców, Jim i Will, trafia na tajemniczy lunapark. Jego właściciele mają znacznie poważniejsze plany niż sprzedaż biletów na karuzelę. To wystarczający punkt wyjścia, resztę przyjemniej odkrywać samodzielnie.

W tym pomyśle lubię połączenie dziecięcej ciekawości z czymś, co dorosłemu od razu zapala lampkę ostrzegawczą. Bo przecież wesołe miasteczko powinno oznaczać hałas, cukrową watę i atrakcje, po których człowiek żałuje zjedzenia obiadu. Kiedy pojawia się w niewłaściwym momencie i obiecuje zbyt wiele, robi się znacznie ciekawiej.

Jesienny klimat u Bradbury’ego wyrasta z nostalgii, przemijania i strachu przed tym, czego jeszcze nie rozumiemy. To mroczna baśń, w której dzieciństwo spotyka się z dorosłymi lękami. Pragnienie przyspieszenia czasu i tęsknota za jego cofnięciem potrafią prowadzić w bardzo nieprzyjemne miejsca. Zwłaszcza kiedy ktoś akurat otworzył interes polegający na spełnianiu życzeń.

Uprzedzam tylko, że to propozycja dla osób, które lubią obrazowy, poetycki język. Jeśli oczekujesz wyłącznie szybkich zwrotów akcji, ozdobna proza może chwilami wymagać cierpliwości. Ja właśnie takiej książce dałbym spokojny wieczór, bez zaglądania co trzy minuty do telefonu. Trudno wejść w tajemniczy lunapark, kiedy jednocześnie ogląda się promocję na frytkownicę 😉

2. Stephen King „Miasteczko Salem”

Małe miasto i bardzo zły pomysł na powrót do przeszłośc.

Są miejsca, do których wracamy z sentymentem. Stara szkoła, osiedle z dzieciństwa, ulubiony bar. Ben Mears wraca do Jerusalem’s Lot, żeby napisać książkę o domu, który nie daje mu spokoju od najmłodszych lat. Na miejscu okazuje się, że miasteczko ma problem z wampirami. Takimi, przy których romantyczna kolacja traci cały swój urok.

Właśnie dlatego „Miasteczko Salem” pasuje do jesiennego czytania. Mała społeczność, lokalne historie i dom obciążony złą sławą tworzą scenerię, w której można wygodnie się rozgościć. Potem przychodzi świadomość, że z tego wygodnego miejsca wypadałoby jednak szybko się wynieść. Najlepiej przed zachodem słońca.

King, którego zresztą jestem fanem (Dallas’63, Billy Summers, To, Pan Mercedes – pozycje obowiązkowe) poświęca uwagę mieszkańcom i ich sprawom. Trzeba zaakceptować, że poznawanie miasta zajmuje czas. Jeśli lubisz od razu dostać potwora, pościg i trzy trupy, początek może wydać się nudnawy. W takim sposobie budowania horroru widzę jednak sens: zagrożenie więcej znaczy, kiedy dotyczy ludzi, których zdążyliśmy poznać, oraz miejsc, które przestały być anonimową dekoracją.

To propozycja na kilka wieczorów. Dobrze sprawdzi się wtedy, gdy masz ochotę wejść głębiej w jedną historię, zamiast codziennie szukać czegoś nowego. Jesień sprzyja takim literackim zabiegom. Chociaż adres w Salem radziłbym traktować wyłącznie tymczasowo.

3. Shirley Jackson „Nawiedzony dom na wzgórzu”

Nocleg z atmosferą, której nie pokażą w ogłoszeniu.

Stary dom, zła reputacja i grupa ludzi, którzy postanawiają sprawdzić, co właściwie się tam dzieje. W normalnym życiu poprosiłbym o zwrot zaliczki i znalazł inny nocleg. W literaturze grozy taki zestaw stanowi idealny początek.

Doktor Montague organizuje pobyt w rezydencji, licząc na zbadanie zjawisk paranormalnych. Jedną z przybyłych osób jest Eleanor, której perspektywa staje się szczególnie ważna dla całej opowieści. Pojawiają się niepokojące odgłosy i zdarzenia, ale równie istotne są emocje oraz napięcia między uczestnikami pobytu.

„Nawiedzony dom na wzgórzu” polecam na jesień za duszną atmosferę i powiew grozy. To książka, przy której warto pozwolić sobie na niepewność. Przyglądać się reakcjom bohaterów, zwracać uwagę na drobiazgi, nie domagać się natychmiastowego wyjaśnienia każdego szmeru. Im mniej pewny staje się grunt pod nogami, tym lepiej działa taki rodzaj historii.

Jest w tym coś wyjątkowo pasującego do wieczoru, kiedy wiatr pracuje przy oknach, a mieszkanie wydaje dźwięki, których w ciągu dnia nikt nie zauważa. Nagle lodówka ma bardzo dużo do powiedzenia. Rura w łazience również. Człowiek siedzi z książką i zaczyna prowadzić wewnętrzną debatę, czy naprawdę musi już teraz iść do kuchni.

Jackson wybieram dla czytelników, którym odpowiada skupienie na psychice i niejednoznaczności. Jeśli lubisz rozmawiać po lekturze o tym, co właściwie się wydarzyło i jak rozumieć zachowanie postaci, znajdziesz tu dobry materiał. Osobom oczekującym szczegółowo wyłożonych zasad działania nadprzyrodzonego zła poleciłbym zacząć od innej pozycji z listy.

4. Thomas Olde Heuvelt „HEX”.

Wiedźma w sąsiedztwie i społeczność, która jakoś to sobie ułożyła.

Black Spring wygląda jak malownicze amerykańskie miasteczko. Problem polega na tym, że krąży po nim wiedźma z zaszytymi oczami i ustami. Potrafi wejść do domu i stanąć przy dziecięcym łóżku. Już sam ten obraz wystarcza, żebym uznał „HEX” za mocnego kandydata na Halloween. I coś w klimacie serialu Stamtąd.

Mieszkańcy wiedzą o klątwie i próbują utrzymać ją w tajemnicy, korzystając również ze współczesnej technologii. Młodzi zaczynają buntować się przeciw narzuconym regułom. Pradawne zło spotyka więc świat nadzoru, urządzeń i przekonania, że przecież nad wszystkim można zapanować, jeśli tylko stworzy się odpowiednią procedurę.

Ten pomysł ma dla mnie szczególny urok. Jako ludzie potrafimy oswoić niemal każdy absurd, kiedy towarzyszy nam wystarczająco długo. Usterka w samochodzie staje się „jego charakterem”, niedziałający domofon częścią codzienności, a koszmar z sąsiedztwa najwyraźniej można wpisać do lokalnego regulaminu. Do momentu, w którym coś przestaje działać zgodnie z planem.

Jesienny klimat „HEX” łączę przede wszystkim z klątwą, zamkniętą społecznością i poczuciem zagrożenia we własnym domu. Nie wybieram tej książki za katalog październikowych dekoracji. Wiedźma i mieszkańcy Black Spring zapewniają wystarczająco dużo niepokoju bez dodatkowej dyni na parapecie.

W zestawieniu to propozycja dla osób szukających mocniejszego horroru. Warto wziąć pod uwagę obecność przemocy, cierpienia i zagrożenia dotyczącego dzieci. Jeśli masz ochotę na lekko upiorny, przytulny wieczór, zacząłbym od Bradbury’ego albo Christie. „HEX” zostawiłbym na moment, w którym chcesz dostać coś bardziej ponurego i masz przestrzeń na cięższe emocje.

5. Agatha Christie „Wigilia Wszystkich Świętych”

Halloween, jabłka i zbrodnia, której nikt nie zamawiał.

Na koniec wybieram kryminał. Bo wiem, że nie każdy ma ochotę spędzać wieczór z wiedźmą, która ignoruje zamki w drzwiach. Czasem wystarczy podejrzane towarzystwo, kilka sekretów i morderca, który najwyraźniej nie potrafił po prostu wrócić wcześniej do domu.

Podczas halloweenowego przyjęcia Joyce mówi, że była kiedyś świadkiem morderstwa. Później zostaje znaleziona martwa w naczyniu z wodą i jabłkami, używanym do zabawy. Sprawą zajmuje się Herkules Poirot. Punkt wyjścia jest ponury, choć sama książka należy do klasycznego kryminału, a nie horroru.

„Wigilia Wszystkich Świętych” będzie dobrym wyborem, jeśli szukasz książki na Halloween z zagadką do rozwiązania. Święto jest tu częścią fabuły, więc nie trzeba na siłę dopisywać jesiennego klimatu. Zwykła zabawa zmienia się w miejsce zbrodni, a wypowiedziane wcześniej słowa zaczynają znaczyć więcej, niż ktokolwiek chciał przyznać.

W takim kryminale najbardziej interesuje mnie moment, kiedy kończy się uprzejma rozmowa, a zaczyna uważne słuchanie. Kto coś przemilczał? Kto zbyt szybko zlekceważył cudzą wypowiedź? Dlaczego niewygodną informację łatwiej uznać za zmyślenie niż sprawdzić? To przyjemność innego rodzaju niż oczekiwanie na pojawienie się potwora, ale równie dobrze pasuje do długiego wieczoru.

Nie nazwałbym tej propozycji niewinną tylko dlatego, że pojawia się Poirot. Śmierć dziecka nadaje historii ciężar. Jednocześnie czytelnik dostaje śledztwo, pytania i możliwość układania własnych podejrzeń. Jeśli w trakcie czytania lubisz ogłaszać, że już wszystko wiesz, ta książka daje okazję do kolejnego takiego występu. Najbezpieczniej ogłaszać to kotu. Zwykle nie wypomina pomyłek.

Którą książkę z jesiennym klimatem wybrać na początek?

Jeśli miałbym wskazać jedną pozycję najbliższą hasłu „jesień zamknięta w książce”, wybrałbym „Jakiś potwór tu nadchodzi”. Łączy październikową atmosferę z dziecięcą ciekawością i melancholią, która pasuje do tej pory roku. Trzeba tylko mieć ochotę na język Bradbury’ego i pozwolić mu prowadzić opowieść we własnym rytmie.

Na dłuższe zanurzenie w życiu małej społeczności biorę „Miasteczko Salem”. Na niepewność i analizowanie bohaterów — „Nawiedzony dom na wzgórzu”. Kiedy zależy mi na mocniejszym koszmarze, wskazuję „HEX”. A na wieczór z halloweenową zagadką polecam „Wigilię Wszystkich Świętych”.

Nie trzeba czytać wszystkich pięciu do końca października. Jesień to wystarczająco dobry moment, żeby darować sobie kolejne wyzwanie do odhaczenia. Wybierz jedną książkę, zrób coś ciepłego do picia (albo zimnego, co rozgrzewa) i daj jej trochę uwagi. Powiadomienia mogą poczekać. Świat potrafi funkcjonować przez godzinę bez naszego nadzoru, uwierzcie.

A teraz twoja kolej: jaka książka najbardziej kojarzy ci się z jesienią? Podrzuć tytuł w komentarzu. Chętnie dołożę do listy coś, po czym droga do łazienki wymaga włączenia wszystkich świateł.